تحلیل سینوپتیکی ماهیت سامانه های کم فشار سودانی (مطالعه موردی؛ توفان دسامبر 2001)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

ندارد

چکیده

به منظور بررسی برخی از جنبه های سینوپتیکی مربوط به سامانه های کم فشار سودانی از جمله الگوی گردش تراز
فوقانی و تحتانی وردسپهر و منبع رطوبت و نحوه فرارفت آن،الگوی سینوپتیکی حاکم در زمان وقوع توفان
دسامبر 2001 بر روی ایران مورد توجه قرارگرفت . بدین منظور نقشه های فشار سطح زمین و ترازهای 500،200
و 50 هکتوپاسکال قبل و بعد از شروع توفان مورد بررسی قرار گرفت . جهت شناخت منبع اصلی رطوبت سامانه
سودانی نقشه های جهت و سرعت باد و نم ویژه در تراز 850 هکتوپاسکال بررسی گردید . به منظور درک وضعیت جت جنب حاره و نحوه تقویت آن نقشه های مؤلفه باد مداری و پتانسیل سرعت X برای تراز 200 هکتوپاسکال تهیه و مورد مطالعه قرارگرفت. همچنین شکل ابر درتصاویر ماهواره ای مربوط به توفان دسامبر 2001 بررسی شد.
نتایج مطالعه در رابطه با تشکیل وگسترش کم فشار سودانی اگر چه همچون سایر مطالعات بر مقادیر پایین
شاخص چرخه و استقرار پشته ای در تراز میانی وردسپهر بر روی مدیترانه غربی و ناوه عمیقی برمنتهی الیه شرق
مدیترانه دلالت دارد اما نقش اصلی را به کشیده شدن تاوه قطبی در تراز 50 هکتوپاسکال به عنوان منبع اصلی
تاوایی برای پیدایش الگوی گردش ناهنجار و تقویت سلول هدلی و جت جنب حاره بر روی مدیترانه و شمال آفریقا
می دهد. یافته ها بر استقرار مناسب خروجی هسته جت جنب حاره بر روی خاورمیانه به همراه استقرار و تقویت
پشته ای در تراز میانی و زبانه پرفشاری در تراز پایین بر روی دریای عرب جهت تکوین و گسترش کم فشارهای
سودانی تأکید دارد . نتایج حاصل از بررسی توفان دسامبر 2001 نشان می دهد که استقرار وتقویت پشته /پرفشار
برروی دریای عرب از یک سو با ایجاد یک سری پسخورهای مثبت، موجب تشدید سلول هدلی و تقویت غیرمستقیم
جت جنب حاره بر روی منطقه دریای سرخ شده و از سویی دیگر امکان انتقال مستقیم رطوبت از دریای عرب به
درون سامانه های کم فشار را در زمان گسترش کم فشارهای منطقه دریای سرخ به ایران فراهم می سازد. همچنین
یافته ها نشان می دهد که منبع اصلی رطوبت سامانه های سودانی مناطق حاره ای شرق آفریقا و قطاع جنوب غربی
دریای عرب می باشد که درحین عبور از روی دریای سرخ و خلیج فارس تقویت می گردد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Synoptic Analysis of the Nature of Sudan Low Pressure Systems (Case Study: December 2001 Storm)

نویسندگان [English]

  • A Mofidi
  • A Zarrin
چکیده [English]

In order to investigate some synoptic aspects of Sudan low systems such as
upper and lower level tropospheric circulation pattern and moisture source and their
advection way, the synoptic pattern on the occurrence time of December 2001 storm
over Iran has been noticed. Therefore the maps of surface, 500, 200, 50hpa levels
before and after storm were studied. In order to understand the situation of subtropical
jet stream and how it strengthens, maps of zonal wind component and velocity
potential (x) of 200hpa level have investigated. Also, satellite images of cloud form of
storm have been studied.
The results showed that although like previous studies, there was low cycle index
and existence of a ridge in mid-troposphere over the west Mediterranean and a deep
trough over the east Mediterranean had important role on the formation and evolution
of Sudan low; but the main role belonged to the stretching of polar vortex in lower
stratosphere as the main source of vorticity for abnormal circulation and strengthening
of Hadley cell and Subtropical jet stream over Mediterranean and north of Africa.
The results indicated that the suitable position of Subtropical jet stream core over
Middle East associated with the settlement and strengthening of a ridge in middle and
lower troposphere over the Arabian Sea are necessary for the evolution and developing
of Sudan lows.
However, the position and speed of subtropical jet stream core over the Middle
East and it’s axis direction in the upper troposphere control both the mid-tropospheric
circulation pattern and the tracks of incoming Sudan lows to Iran.
The consequences indicated that settlements and strengthening of ridge/high over the
Arabian Sea, while making a set positive feedback and subsequently intensify Hadley
cell and strengthening subtropical jet stream over Red Sea region, lend to direct
transportation of moisture from the Arabian Sea into Sudan lows.
Moreover, it was found that the main sources of moisture of Sudan systems are
tropical Eastern Africa and southwest sector of Arabian Sea which strengthening when
they pass over the Read Sea and Persian Gulf.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sudan Low
  • Polar Vortex
  • Subtropical Jet Stream
  • Ridge of East Saudi Arabia
  • Eastern Mediterranean Deep Trough
  • Iran’s Rainfalls